Narew: odcinek podlaski

Zanim Narew dotrze na Mazowsze, ma za sobą swoją najdłuższą i najdzikszą część. Cała rzeka liczy 484 km, z czego 448 km w Polsce, i jest prawym dopływem Wisły. Źródła bije po stronie białoruskiej, na obrzeżach Puszczy Białowieskiej, a do Polski wpływa już jako spora rzeka. Sam podlaski odcinek to – według szlaku Górnej Narwi – blisko 188 km do ujścia Biebrzy, a dalej rzeka płynie jeszcze ku Ostrołęce. I właśnie tutaj Narew bywa najbardziej sobą: raz rozlewa się na dziesiątki koryt, raz chowa w szuwarach, raz przeciska między wysokimi skarpami. Pięć zupełnie różnych krajobrazów, a wszystko jedna rzeka.

Siemianówka – Narew: Puszcza Białowieska i pogranicze

Górna Narew zaczyna się tuż przy granicy, obok Puszczy Białowieskiej – ostatniego w Europie fragmentu lasu o charakterze pierwotnym, znanego z żubrów. Najpierw rzeka wpada do zbiornika Siemianówka, sztucznego jeziora spiętrzonego zaporą w latach 1977-1990. Przy maksymalnym poziomie ma około 32,5 km² i jakieś 11 km długości, co czyni go największym zbiornikiem w okolicy puszczy. Dla kajakarza to nie jest typowy odcinek do płynięcia, ale dla obserwatora ptaków miejsce wyjątkowe – Siemianówka to jeden z najlepszych w kraju punktów na ptasie obserwacje.

Dopiero poniżej zapory rzeka zaczyna swoje dzikie życie. Pierwszą większą miejscowością jest Bondary, a kawałek dalej duża wieś gminna Narew, od której w wielu przewodnikach bierze się lokalna nazwa rzeki. Krajobraz jest tu jeszcze surowy i pograniczny – szeroka, mokra dolina, mało ludzi, dużo nieba.

Narew – Choroszcz: Narwiański Park Narodowy

Po drodze mija się Suraż – jedno z najstarszych miast Podlasia. Gród stał tu już w XI-XII wieku, prawa miejskie nadał miejscowości Władysław Jagiełło w 1390 roku, a w XVI wieku Suraż bywał nazywany stolicą Podlasia. Dziś to najmniejsze i zarazem najstarsze miasto regionu, które prawa miejskie straciło po powstaniu 1863 roku – nad Narwią został malowniczy gród i spokój.

Najciekawsze dopiero przed nami. Między Surażem a Rzędzianami, na odcinku około 50 km, rzeka wpływa w Narwiański Park Narodowy, utworzony w 1996 roku i liczący blisko 6 810 ha. To tutaj Narew jest jedyną nizinną rzeką anastomozującą w Europie – zamiast jednego koryta tworzy plątaninę dziesiątek odnóg i kanałów, przez co bywa nazywana polską Amazonią. Łatwo się tu zgubić (i trochę o to chodzi). Siedziba parku mieści się w dworze w Kurowie, a najlepszym sposobem, żeby poczuć ten labirynt bez kajaka, jest kładka Waniewo-Śliwno przerzucona nad rozlewiskami. Dalej, już na zachodnich obrzeżach aglomeracji białostockiej, leży Choroszcz – warto się zatrzymać dla pałacu Branickich, letniej rezydencji hetmana Jana Klemensa Branickiego z lat 1745-1771, otoczonej parkiem i kanałami, dziś z Muzeum Wnętrz Pałacowych.

Choroszcz – Wizna: historyczne Podlasie i Tykocin

Trudno o piękniejszy przystanek na tej rzece niż Tykocin – jedno z najcenniejszych historycznie miasteczek Podlasia. Stoi tu barokowa Wielka Synagoga z 1642 roku, jedna z najstarszych w Polsce, dziś Muzeum Kultury Żydowskiej. Nad miastem góruje zamek rozbudowany przez Zygmunta Augusta w latach 1549-1575, a na rynku stoi pomnik hetmana Stefana Czarnieckiego z 1763 roku – prawdopodobnie drugi najstarszy świecki pomnik w Polsce, zaraz po warszawskiej Kolumnie Zygmunta. Po sąsiedzku, w Pentowie, znajduje się „europejska wieś bocianów” – jeśli lubisz ptaki, nadłóż drogi. Przed spływem warto sprawdzić aktualny stan wody.

Wizna – Nowogród: Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

Pod Wizną rzeka wkracza w historię najnowszą. To tutaj, 7-10 września 1939 roku, rozegrała się obrona nazywana polskimi Termopilami – około 720 żołnierzy pod dowództwem kapitana Władysława Raginisa broniło przeprawy na Narwi przed wielokrotnie liczniejszym korpusem generała Guderiana, opóźniając niemiecki marsz przez trzy dni. Miejsce do dziś robi wrażenie, zwłaszcza gdy zna się tę opowieść.

Za Wizną krajobraz się zmienia. Zaczyna się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi, utworzony w 1994 roku i obejmujący ponad 7 300 ha. Rzeka wchodzi w głębszą dolinę z wysokimi skarpami, sięgającymi 40-50 metrów nad poziom wody. To zupełnie inny świat niż rozlewiska Narwiańskiego Parku – zamiast labiryntu koryt szeroki nurt i strome, widokowe zbocza nad Piątnicą i Łomżą.

Nowogród – Ostrołęka: przejście z Podlasia na Kurpie

Przy ujściu Pisy do Narwi, na wysokiej skarpie, leży Nowogród – dawne kurpiowskie miasteczko. To tu działa Skansen Kurpiowski imienia Adama Chętnika, założony jeszcze w latach 20. XX wieku i otwarty w 1927 roku – drugi najstarszy skansen w Polsce, z kilkudziesięcioma drewnianymi budynkami nad rzeką. Stąd już czuć, że Podlasie się kończy, a zaczyna kraina Kurpiów.

Okolice Miastkowa i Nowosiedlin to ostatni fragment Narwi w województwie podlaskim. Dalej rzeka wpływa na Mazowsze i kieruje się ku Ostrołęce – czyli tam, gdzie zaczyna się odcinek opisany w poprzedniej serii. Jedna rzeka, a po drodze zmienia się nie do poznania: od pogranicznej puszczy, przez polską Amazonię, po kurpiowskie skarpy. Na tym odcinku, przed Wizną, do Narwi wpada dzika Biebrza.