Łyna
Największa rzeka Warmii i Mazur, 264 km od źródeł pod Nidzicą przez Olsztyn po Lidzbark Warmiński. Łyny nie płynie się jednym ciągiem – łańcuch elektrowni dzieli ją na odcinki, a nad brzegami stoją najpiękniejsze zamki Warmii.
Łyna – największa rzeka Warmii i Mazur
Łyna to największa rzeka Warmii i Mazur – liczy 264 km. Zaczyna się na wschodnich stokach Garbu Lubawskiego, około 10 km na północ od Nidzicy, i sam jej początek jest osobliwy: to kilkanaście, a może i setki drobnych źródeł wybijających w wąwozach, które łączą się w strumyki. Chroni je rezerwat „Źródła rzeki Łyny im. prof. Romana Kobendzy” o statucie z 1937 roku; bywa, że mówi się o nim „prawie jak w górach”. Dalej Łyna płynie przez Olsztyn, Dobre Miasto, Lidzbark Warmiński, Bartoszyce i Sępopol, a potem przekracza granicę i po stronie rosyjskiej zasila Pregołę.
Nad brzegami stoją najpiękniejsze zamki Warmii, a na trasie są przełomowe, niemal górskie odcinki i cenne rezerwaty. To rzeka dla kogoś, kto lubi łączyć kajak ze zwiedzaniem.
Trasa spływu Łyną: odcinki między elektrowniami
Łyny nie płynie się jednym ciągiem. Rzeka jest zmienna – zimą i wiosną niesie dużo wody i idzie szybko – a jej bieg przerywa łańcuch elektrowni wodnych: w Ustrychu, Rusi, Olsztynie (elektrownia „Łyna”), Brąswałdzie, Dobrym Mieście, Lidzbarku Warmińskim, Wojdytach i Kotowie. Każda to przenoska. Dlatego Łynę dzieli się na krótsze odcinki między elektrowniami i wybiera te, które pasują do umiejętności i czasu. Przed wyborem odcinka sprawdź aktualny stan wody.
Kilku fragmentów w ogóle nie wolno płynąć. Przełom za jeziorem Łańskim, w rezerwacie „Las Warmiński”, przypomina rzekę górską i jest wyłączony z turystyki kajakowej – można go zobaczyć pieszo, ale nie z wody. Początkowe jakieś sześć kilometrów bywa bardzo trudne w sezonie wegetacji. I jeszcze jedno, ważne: od Lidzbarka Warmińskiego w stronę granicy brzegi miejscami opanował barszcz Sosnowskiego – roślina silnie parząca, groźna dla zdrowia. Nie dotykaj jej, a przy wysiadaniu na brzeg uważaj.
Początkującym i rodzinom najlepiej służą łagodniejsze odcinki poza rezerwatami i z dala od barszczu – najczęściej okolice Olsztyna oraz fragmenty w dół, dzielone przenoskami przy elektrowniach. Wypożyczalnie i punkty startowe najłatwiej znaleźć w Olsztynie.
Przyroda nad Łyną: źródła i leśne przełomy
Najcenniejsze rzeczy na Łynie ogląda się często z brzegu. Rezerwat u źródeł chroni rzadkie zjawisko: źródła „cofają się”, drążąc wąwozy, a strumyki tworzą u początku rzeki gęstą mozaikę. W rezerwacie „Las Warmiński” Łyna płynie szybko wśród starodrzewu – to jeden z najcenniejszych leśnych rezerwatów regionu, dostępny pieszo.
Wzdłuż całej doliny rzeka zachowała naturalne brzegi, meandry i starorzecza, nad którymi gospodarują bobry i poluje ptactwo. Dla kogoś z aparatem to trasa o dużych możliwościach – od źródliskowych wąwozów, przez leśne przełomy, po szerokie warmińskie doliny – o ile rozsądnie łączy spływ z pieszymi wypadami do rezerwatów.
Region i historia: Olsztyn i zamki Warmii
Łyna jest osią Warmii – dawnego księstwa biskupów warmińskich. Nad rzeką leży Olsztyn ze średniowiecznym zamkiem kapituły warmińskiej, którego w 1521 roku bronił przed Krzyżakami Mikołaj Kopernik: jako administrator dóbr kapituły przygotował obronę, zgromadził zapasy i wzmocnił załogę, a szturm najeźdźców odparto.
Jeszcze okazalszy jest Lidzbark Warmiński z zamkiem biskupów warmińskich, wzniesionym w latach 1350-1401 – jednym z najcenniejszych zabytków gotyku w Polsce. Przez wieki była tu siedziba biskupów, do 1794 roku, gdy opuścił ją ostatni przedrozbiorowy biskup Warmii, poeta Ignacy Krasicki; bywali tu też Jan Dantyszek i Marcin Kromer, a Krasickiemu zamek zawdzięcza ogrody. Po drodze warto zajrzeć do Dobrego Miasta z monumentalną kolegiatą.
Miejscowości na szlaku Łyny
Główne miasto i najlepsza baza to Olsztyn – stolica regionu, z zamkiem, starówką i zapleczem. Niżej rzeka mija Dobre Miasto, potem Lidzbark Warmiński z biskupim zamkiem oraz Bartoszyce i Sępopol, gdzie do Łyny wpada Guber. Łyna to trasa dla kogoś, kto chce poznać Warmię głębiej: jej źródła, leśne przełomy i zamki.