Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie

Na zdjęciu: marszałek Józef Piłsudski na przystani Kaliskiego Towarzystwa Wioślarskiego, 1921. Autor nieznany, Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna.

W 1885 roku na Prośnie pojawiła się pierwsza łódź kilowa. Rok później Kaliszanie kupili ze składek łódź „Prosna”, a następnie „Kaliszankę”. W 1887 roku wybrali zarząd kółka wioślarskiego z adwokatem Józefem Radwanem, redaktorem „Gazety Kaliskiej” i dawnym członkiem Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego, na czele. Przez sześć lat działali bez zgody władz rosyjskich.

W czerwcu 1894 roku na Wianki wypłynęło 100 wioślarzy i do władz trafił donos. Gubernator Michaił Daragan sam podsunął obejście: zarejestrować kółko jako oddział Cesarskiego Towarzystwa Ratowania Tonących. Zgoda z Petersburga przyszła jeszcze tego roku i od niego towarzystwo liczy swoje lata. Oddział pełnił warty ratownicze i uczył pływać. Nazwę Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie przyjął dopiero w 1906 roku.

W 1897 roku, na kolacji po regatach w Warszawie, bronił Kaliszan Bolesław Prus. Mówił, że pochwali każde stowarzyszenie, choćby do łapania much na ścianie, jeśli skupia ludzi myślących po polsku. Na Wiankach w 1902 roku towarzystwo pokazało na Prośnie żywe obrazy z „Potopu”, a w 1905 roku wioślarze szli w demonstracjach na Zawodziu.

Przed I wojną kaliską czwórkę nazywano „Brylantową Osadą”. Od 1907 roku przez kilka lat nie przegrała, wygrywała regaty o Pierwsze Wiosło Królestwa Polskiego, a w 1912 i 1913 roku zdobyła puchar krakowskiego „Sokoła”. Wiosłowali w niej między innymi Netzel, Rudzki, Radajewski i Cygański, sterowali Prędkowski i Kosmalski.

W 1914 roku Niemcy zbombardowali Kalisz. Towarzystwo straciło przystań i cały tabor, a przez kilka lat po wojnie Kaliszan nie było na regatach.

26 października 1919 roku, na jubileusz 25-lecia towarzystwa, zjechali do Kalisza przedstawiciele 13 towarzystw wioślarskich i wybrali komisję statutową pod przewodnictwem Radwana. Dwa miesiące później w Poznaniu powstał Polski Związek Towarzystw Wioślarskich, a Radwan został jego pierwszym prezesem.

W maju 1921 roku Józef Piłsudski odznaczył kaliskich wioślarzy za wojnę polsko-bolszewicką i przepłynął się po Prośnie pod banderą towarzystwa. Sam Radwan, mając 62 lata, zgłosił się w 1920 roku na ochotnika do 29 pułku Strzelców Kaniowskich.

Prezesem towarzystwa był do 1922 roku, potem przez 17 lat Jan Motylewski. 10 maja 1925 roku otwarto sezon rejsem łodziami na Zawodzie i nabożeństwem w starym kościółku św. Wojciecha. Ochrzczono czwórkę wyścigową „Grunwald”, dębowe czwórki „Wicher” i „Grom” oraz spacerówki, między innymi „Figlarkę”, „Rusałkę” i „Jasia i Małgosię”. Śpiewał chór „Lira”, a rauty towarzystwa, pisała prasa, miały już ustaloną sławę.

W 1933 roku, po długiej przerwie, towarzystwo dwa razy urządziło regaty międzyklubowe, a rok później powstał Kaliski Komitet Międzyklubowy. W 1934 roku młodzi Kaliszanie wygrali w Poznaniu wszystkie trzy biegi ósemek. Towarzystwo własnymi siłami zbudowało basen zimowy.

W czasie okupacji członkowie ukrywali majątek i pamiątki towarzystwa. Treningi wznowiono w marcu 1945 roku, a w sierpniu ósemka towarzystwa wygrała mistrzostwa Polski. Przystań z lat 1912–1913 przebudowano i oddano ponownie w maju 1960 roku. Dziś towarzystwo ma przystań letnią przy Wale Piastowskim, zimową w Parku Ludowym i sportową nad zalewem w Szałem.