Oddział Wioślarski Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie (OWSK)

Na zdjęciu: Wawel od strony Wisły – pocztówka, 1925. Autor nieznany, Biblioteka Narodowa (Polona), domena publiczna.

16 lipca 1892 roku prezes krakowskiego Sokoła dr W. Styczeń otworzył przystań Oddziału Wioślarskiego, a ksiądz Drohojowski ją poświęcił. Pierwszy wyjazd prowadził od Skałki do dawnego przewozu pod Wawelem. Oddział miał 24 członków i osiem łodzi po Krakowskim Towarzystwie Wioślarskim: „Wisłę”, „Annę”, „Alfreda”, „Sobiesława”, „Krakowiankę”, „Peruar”, „Dniestr” i „Dniepr”. Naczelnikiem wybrano Józefa Rudnickiego, krakowskiego kupca, który w pierwszym półroczu pokrył z własnej kieszeni niedobór kasy.

Pierwszą siedzibą był dworek rodziny Gołemberskich pod Wawelem, na Rybakach, kupiony przez Rudnickiego. Na ścianie podsieni wisiała tablica z poziomem powodzi z końca XVIII wieku. Przystań stała na dzierżawionym gruncie gminy, woda ją zalewała, a zimą okoliczni mieszkańcy palili w piecach schodkami, ganeczkami i burtami pontonów. Wioślarze pływali w białych koszulkach w szerokie niebieskie pasy, a krytycy nazywali ich małpami.

W 1895 roku kilku członków pojechało do Wiednia poznać tamtejsze wioślarstwo i oddział zaczął urządzać regaty według wiedeńskiego regulaminu. W 1896 roku, w trzeci dzień zlotu Sokolstwa, w regatach w Krakowie popłynęli Warszawianie. Monografia oddziału widzi w tym początek współpracy wioślarzy z trzech zaborów. Na dziesięciolecie w 1902 roku przyjechali wioślarze z Warszawy i z Kalisza, a na dwudziestolecie w 1912 roku zjazd zgromadził wioślarzy ze wszystkich trzech zaborów.

Przed I wojną wioślarze oddziału wygrali ponad 50 biegów. Stanisław Sielski wygrywał regaty co roku od 1897 do 1906, a Franciszek Tiesler pokonał w Krakowie mistrza Pragi. W 1913 roku oddział przeniósł się na Zwierzyniec, do budynku dawnej stacji kolejowej. Halę wykończono akurat na tegoroczne Wianki.

W 1914 roku wielu członków poszło do Legionów, później walczyli w obronie Lwowa i w wojnie z bolszewikami. Wielu poległo. Halę i łodzie zajęli Austriacy, którzy niszczyli tabor, zabierając mosiężne okucia. W 1917 roku oddział urządził na swoje 25-lecie jedyne regaty w czasie wojny.

W 1919 roku oddział należał do założycieli związku towarzystw wioślarskich. W 1922 roku jego wioślarze przepłynęli ponad 43 tysiące kilometrów.

W latach 1922–1923 rozbudowano halę: na parterze tabor, na piętrze szatnie z około 300 szafkami. W czasie powodzi w 1923 roku wioślarze dowozili łodziami żywność odciętym mieszkańcom Krakowa.

Prezesami byli kolejno między innymi Marceli Fischer, dyrektor fabryki Zieleniewskiego Anastazy Róg, dyrektor wodociągów miejskich inżynier Tadeusz Jaszczurowski, autor monografii oddziału „Klejnoty Wisły” dr Kazimierz Szczepański oraz redaktor i poseł na Sejm Marian Dąbrowski. Naczelnik przystani Włodzimierz Długoszewski zdobył dla oddziału mistrzostwo Polski na jedynce w 1929 roku i napisał szkic historii związku.

Otwarcie sezonu oddział łączył zawsze z obchodami 3 Maja. Wianki pod Wawelem były według „Sportu Wodnego” najpiękniejsze w kraju. W 1930 roku wioślarze popłynęli do Dubrownika, na zlot w Belgradzie. Józef Rudnicki, nazywany Dziadziem, jeszcze na trzydziestolecie siedział za sterem czwórki seniorów. Zmarł w 1935 roku w wieku 83 lat.

Według Wikipedii w czasie wojny Niemcy przejęli mienie oddziału, a w 1947 roku Urząd Bezpieczeństwa opieczętował siedzibę Sokoła. Oddział rozwiązano w 1950 roku. Sokół, reaktywowany w 1989 roku, nie odtworzył sekcji wioślarskiej.