Kajak dobiera się do tego, gdzie, jak i z kim pływasz. Inny sprawdzi się na leniwej nizinnej rzece, inny na wielodniowej wyprawie z bagażem, a jeszcze inny wtedy, gdy trzeba go wozić małym autem albo trzymać w bloku. Cały wybór sprowadza się do kilku decyzji: siedzisko na wierzchu czy kokpit, typ łodzi, jedynka czy dwójka, konstrukcja, materiał i wymiary.
Sit-on-top czy kajak z kokpitem?
Pierwszy wybór dotyczy tego, jak się siedzi. W kajaku typu sit-on-top siedzisz na wierzchu, na odkrytym pokładzie. Woda, która dostanie się na pokład, sama ucieka otworami odpływowymi (scupperami) – siedziska nie da się zalać. Łatwo z niego wysiąść i zejść do wody, dlatego lubią go wędkarze i osoby, które chcą się kąpać. Za tę wygodę płaci się prędkością: siedzi się wyżej, więc sit-on-top bywa szerszy i wolniejszy niż zamknięty kajak tej samej długości.
W kajaku z kokpitem (sit-inside) siedzisz pod zakrytym pokładem, a fartuch domyka otwór i osłania przed chlapiącą wodą. Daje to lepszą kontrolę nad łodzią i suchszą jazdę, więc kokpit sprawdza się, gdy chcesz płynąć dalej i przy chłodniejszej pogodzie. Na ciepłe, spokojne wypady częściej wystarcza sit-on-top.
Rodzaje kajaków: od rekreacyjnego po morski
Kajaki dzieli się według tego, do czego służą. Kajak rekreacyjny to najczęściej kupowany typ – dla kogoś, kto chce spokojnie popłynąć po jeziorze albo leniwej nizinnej rzece. Jest szeroki (jakieś 70–75 cm) i zwykle krótszy niż 3,7 metra, ma płaskie dno i wysoką stabilność początkową. To naturalny wybór na pierwsze spływy i rodzinne wypady.
Kajak turystyczny i morski jest dłuższy i węższy. Oddaje część zwrotności za większą prędkość, łatwe trzymanie kursu, ładowność i wygodę na długich trasach. Ma na pokładzie luki bagażowe z dostępem do komór wewnątrz kadłuba, a wodoszczelne grodzie sprawiają, że po wywrotce i tak się unosi. To sprzęt na wielodniowe wyprawy i większą wodę. Osobną rodziną są kajaki górskie: kajak do białej wody jest krótki i bardzo zwrotny – pozwala szybko skręcać i przeciskać się między przeszkodami. Górskie są krótkie właśnie po to, by były maksymalnie zwrotne w bystrzu.
Jedynka czy dwójka?
Jedynki mają zwykle 3–5,5 metra, a dwójki bywają dłuższe, nawet do ośmiu metrów – dwójka to po prostu większa łódź dla dwóch osób. W dwójce liczy się zgranie: z grubsza osoba z przodu nadaje tempo, a osoba z tyłu prowadzi kajak, i o tym, jak to poukładać, jest osobny poradnik o sterowaniu dwuosobowym kajakiem. Jedynka daje za to własne tempo i pełną kontrolę nad kursem, kosztem tego, że wszystko robisz sam. Na rodzinne wypady częściej wybiera się dwójkę, na samodzielne pływanie – jedynkę.
Sztywny, pompowany czy składany?
Kolejny podział to konstrukcja, a w praktyce – jak go przewieziesz i gdzie schowasz. Kajak sztywny (twardy) daje najlepsze osiągi, ale trzeba mieć czym go dowieźć i gdzie trzymać. Pompowany rozwiązuje to inaczej: jego największa zaleta to złożenie po spuszczeniu powietrza do niewielkiej paczki – mieści się w torbie i w bagażniku auta lub roweru. Zwykłe dmuchańce płyną wolno, ale kajaki z podłogą drop-stitch pompuje się do 8–10 PSI i są przez to znacznie sztywniejsze, płyną dużo lepiej niż klasyczne pontony. Warto przy tym wiedzieć, że cienkie plażowe PVC dzieli przepaść od turystycznych, wielokomorowych poszyć i sztywnych paneli drop-stitch – „dmuchany kajak” to bardzo szeroka półka.
Trzecia droga to składak. Wygrywa lekkością i przenośnością – waży zwykle o jedną trzecią do połowy mniej niż sztywny kajak podobnych rozmiarów, a złożony mieści się w szafie czy bagażniku. To rozbierany stelaż obciągnięty wytrzymałą, wodoodporną powłoką; wiele modeli ma komory powietrzne, więc są praktycznie niezatapialne. Pompowany i składak to typowy wybór przy dojeździe pociągiem, małym aucie albo braku miejsca w mieszkaniu.
Z czego jest kadłub: polietylen, kompozyt, ABS
Materiał decyduje o wadze, cenie i tym, ile kadłub wybaczy. Najwięcej kajaków to dziś łodzie z polietylenu formowanego rotacyjnie – materiału najtańszego i najpowszechniejszego, ale też najcięższego. Polietylenowy kadłub wybacza kontakt z kamieniami i płyciznami, za to wysłużony i przetrzymywany na słońcu słabnie i faluje, więc trzyma się go w cieniu. Na drugim biegunie jest kompozyt – laminat szklany, kevlar czy karbon – lekki i szybki, o znakomitym stosunku wytrzymałości do wagi, ale najdroższy i łatwiej pęka przy mocnym uderzeniu. Pomiędzy nimi leży termoformowany ABS: lżejszy i mniej podatny na zarysowania niż polietylen, a kosztuje tylko trochę więcej. Osobna półka to kajaki pompowane, szyte z PVC, hypalonu czy tkanin powlekanych – tam o wszystkim decyduje jakość poszycia i ciśnienie.
Długość, szerokość, stabilność: co mówią wymiary
Wymiary z tabeli w sklepie da się przełożyć na to, jak kajak się zachowa. Z reguły dłuższy kajak płynie szybciej i pewniej trzyma kurs, a krótszy jest zwrotniejszy. Szeroki kadłub daje więcej stabilności, wąski stawia mniejszy opór, więc jest szybszy i mniej chlapie na fali. Stąd rekreacyjny jest szeroki i stateczny, a morski węższy i szybki.
Warto rozróżnić dwa rodzaje stateczności. Stabilność początkowa mówi, jak bardzo łódź kołysze się na boki przy przenoszeniu ciężaru; stabilność końcowa – jak pewnie trzyma się przechylona na burtę i na fali. Ma to praktyczny skutek: szeroki kajak o płaskim dnie czuje się bardzo pewnie na spokojnej wodzie, ale na stromej fali łatwiej go wywrócić, bo płaskie dno przestaje być poziomo. Dlatego łódź „stabilna” na jeziorze nie musi być stabilna na większej, ruchliwej wodzie.
Ładowność: ile kajak uniesie
Każdy kajak ma limit ładowności i warto go sprawdzić razem z bagażem, jaki zabierasz. Przeciążony siada za nisko, a obciążony zbyt lekko pływa za wysoko, łapie wiatr i gorzej się prowadzi. Dla początkujących jest przy tym prosta wskazówka: zwykle czują się bezpieczniej, gdy dopuszczalna ładowność wyraźnie przewyższa ich własną wagę – jest wtedy zapas na sprzęt, wodę i chwile nieuwagi.
Jak dobrać kajak do siebie
Na początek i dla rodziny najlepszy jest szeroki, stabilny kajak rekreacyjny z polietylenu, o wysokiej stabilności początkowej – takie łodzie dla najlżejszych i początkujących są niemal zawsze bardzo szerokie. Na wielodniowe wyprawy z bagażem wybiera się dłuższy kajak turystyczny lub morski z lukami, który oddaje część zwrotności za dzielność, stabilność i pojemność. Na wartką, górską wodę potrzebny jest krótki, zwrotny kajak białej wody. A gdy problemem jest transport małym autem, pociąg albo brak miejsca w bloku, sprawdzi się kajak pompowany lub składany.
Zanim kupisz, wypożycz i przepłyń kilka godzin – najlepiej dokładnie ten typ, który rozważasz. Godzina na wodzie powie o stateczności i wygodzie więcej niż każda tabela wymiarów. Kamizelkę dobiera się osobno, do wagi, i ma się ją na sobie od startu. Pomaga też uczciwie nazwać, gdzie i jak najczęściej będziesz pływać – w tym samym duchu dobiera się trasę spływu, a konkretne rzeki i jeziora znajdziesz w atlasie i na mapie.