Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie (WTW)

Na zdjęciu: członkowie Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego na Saskiej Kępie, lata 90. XIX wieku. Fot. Konrad Brandel, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Czterej wioślarze w jednakowych melonikach na łodzi „Nimfa” wzbudzili w 1878 roku sensację wśród mieszkańców Warszawy. Łódź zbudował stolarz Mianowicz dla nielegalnego kółka, którym kierowali kupiec Antoni Chojnacki i rzemieślnik Władysław Deniszczuk. Kółko rosło z roku na rok i jeszcze przed legalizacją postawiło własną skromną przystań. Źródła różnią się co do liczby założycieli: kronika z 1925 roku mówi o 9 osobach, strona towarzystwa o 15.

Statut, „Ustawę WTW”, władze rosyjskie zatwierdziły w 1882 roku dzięki staraniom lekarza Henryka Stankiewicza, który został pierwszym prezesem. W chwili legalizacji towarzystwo miało 290 członków i 19 łodzi. Pierwszą przystanią była barka z domkiem, zakotwiczona u wylotu ulicy Bednarskiej. Później według planów budowniczego Hintza stanął budynek nawodny, który przestawiano wzdłuż brzegu. Towarzystwo pływało pod białą flagą z niebieskim krzyżem i syreną na czerwonej tarczy w górnym rogu.

15 sierpnia 1882 roku osada łodzi „Krakus” wyruszyła z wycieczką do Płocka. Kronika z 1925 roku pisze, że najazd warszawskich wioślarzy wstrząsnął starym grodem, a dwa lata później w Płocku powstało własne towarzystwo. We wrześniu ta sama łódź, z ośmioma wioślarzami, przepłynęła z Warszawy do Góry Kalwarii i z powrotem w niespełna 19 godzin.

Przez ponad 20 lat prezesem był hrabia Ksawery Branicki. Dzięki jego pomocy i energii wiceprezesa, inżyniera Kazimierza Mateckiego, towarzystwo zbudowało własny gmach przy ulicy Foksal 19, ukończony w 1897 roku. Na listach członków stali obok siebie arystokraci, lekarze, inżynierowie, literaci, urzędnicy, kupcy i rzemieślnicy. Należeli Bolesław Prus i Henryk Sienkiewicz, bywał Stefan Żeromski.

Od początku towarzystwo urządzało na Wiśle Wianki i obchody rocznic narodowych. Według jego strony chór „Duda” wykonał w 1910 roku „Rotę” Marii Konopnickiej na wieczorze grunwaldzkim. Od 1905 roku do końca I wojny towarzystwo prowadziło na Mariensztacie szkołę dla ubogich dzieci z Powiśla. Po wysadzeniu mostów w czasie wojny jego członkowie przewozili ludzi łodziami między Warszawą a Pragą. Kronika pisała, że gdziekolwiek w tłumie pojawiały się niebieskie mundurki wioślarskie, Warszawa wiedziała, że robi się tam dla niej coś dobrego.

W 1919 roku WTW weszło do nowego związku towarzystw wioślarskich jako największe, z 1829 członkami. W 1920 roku wystawiło do obrony Warszawy sześć uzbrojonych plutonów i czołówkę sanitarną. W nagrodę dostało od miasta stały teren pod przystań powyżej Mostu Poniatowskiego.

Do 1929 roku zawodnicy towarzystwa zdobyli 7 tytułów mistrza Polski. W 1924 roku wygrali ósemkę, a na jedynce Andrzej Osiecimski-Czapski. W 1932 roku w Los Angeles osady WTW zdobyły srebrny medal olimpijski w dwójce ze sternikiem i brązowy w czwórce ze sternikiem. Płynął w nich Jerzy Braun, wioślarz z Bydgoszczy.

W 1929 roku towarzystwo otworzyło nową przystań przy ulicy Wioślarskiej: na dole basen i hangary, na piętrze restauracja z tarasem pod arkadami. Strona towarzystwa nazywa ją najnowocześniejszą wtedy w Europie. W 1936 roku WTW miało 780 członków, najwięcej w związku.

W czasie wojny zginęło około 400 członków towarzystwa. Tablica poświęcona ich pamięci wisi w holu domu przy Foksal. Przystań została całkowicie zniszczona. Dom wypalił się w środku, ocalała tylko fasada.

W 1948 roku towarzystwo wcielono przymusowo do zrzeszenia „Związkowiec”, potem do „Budowlanych”. Dom zajęła „Polonia”, przystań „Skra”. Członkom WTW zabroniono wstępu na własną przystań, bo nie należeli do związku zawodowego budowlanych. W 1957 roku towarzystwo reaktywowano, ale bez zwrotu majątku, więc zebrania odbywały się w prywatnych mieszkaniach.

Wiosną 1962 roku na Cyplu Czerniakowskim osadzono na lądzie XIX-wieczny bocznokołowy statek „Kościuszko”, który stał się główną siedzibą klubu. Dom przy Foksal towarzystwo odzyskało w 1978 roku po długim procesie. Przystań przy Wioślarskiej oddała mu „Skra” w 1991 roku. W 2017 roku w jej miejscu stanął nowy budynek z basenem wioślarskim na osiem stanowisk.

Dziś wioślarze i kajakarze towarzystwa pływają z dwóch przystani, przy ulicy Zaruskiego i przy Wioślarskiej, żeglarze z mariny na Zalewie Zegrzyńskim. Towarzystwo prowadzi bezpłatną naukę wiosłowania dla dzieci, zajęcia dla seniorów i treningi dla dorosłych w Porcie Czerniakowskim.